بهره برداري از جنگل :

جنگل از مهم ترين ثروت هاي طبيعي هر کشور و نيز از مهم ترين سامانه هاي حيات وحش به شمار مي آيد. قطع درختان و نابودي جنگل ها باعث از دست رفتن قدرت نگهداري آب باران به وسيله گياهان مي شود و در نتيجه امکان ذخيره شدن آب در خاک از ميان مي رود و به دنبال آن فرسايش آغاز مي شود.

عوامل متعددي همچون بي توجهي به ارزش هاي زيست محيطي و تنوع زيستي ، ساماندهي نکردن مراکز جمعيتي و مشاغل داخل و حاشيه جنگل ها، بهره برداري بي رويه و غيراصولي و کم بازده ، بهره برداري غيرمجاز و قاچاق را مي توان موارد موثر در تخريب وسيع اين منابع ارزشمند شمرد.

براساس مستندات دومين گزارش وضعيت محيط زيست ايران ، طبق برآوردها در مدت چند دهه گذشته ، سطح جنگل هاي کشور از حدود 18 به 4/12 ميليون هکتار و سطح جنگل هاي شمال کشور نيز از حدود 4/3 به 8/1 ميليون هکتار کاهش يافته است .

استفاده از چوب در مصارف صنعتي و تزييني مانند کاغذ و مبلمان يکي از عمده ترين دلايل براي قطع درختان است . بررسي ها نشان مي دهد ميزان توليد چوب هاي الواري و تراورس در سال هاي اخير از جنگل هاي شمال روبه کاهش گذاشته اما اين روند قبل از سال 1384افزايش داشته است که به سطح 79هزار متر مکعب در سال رسيده بود.

ميزان توليد گرده بينه ، الواري و تراورس ، تيري ، تونلي ، کاتين و هيزم نيز در سال هاي اخير در مقايسه با قبل از سال 1382کاهش داشته است .

همچنين در سال هاي گذشته با وجود گسترش سطح کاشت درختان مختلف شيوه غلط بهره برداري از اراضي و جنگل ها موجب انهدام بخش وسيعي از پوشش گياهي شده است. جنگل نشينان ، روستاييان و عشاير به لحاظ شيوه معيشتي خود به منابع جنگلي وابسته اند و بسياري از مايحتاج خود ازجمله سوخت را از اين منبع تامين مي کنند.

براساس گزارش وضعيت محيط زيست ايران ، مطالعات در زمينه ميزان برداشت غيرمجاز به صورت سالانه از جنگل هاي شمال کشور نشان مي دهد حدود 3ميليون مترمکعب و از جنگل ها، مراتع و ساير مناطق حدود 7/10 ميليون مترمکعب چوب و 35هزار تن بوته براي مصرف سوخت و تامين انرژي برداشت غيرمجاز صورت مي گيرد.

يکي ديگر از نمونه هاي بارز تخريب خاک ، استفاده از جنگل هاي تنک براي کشت غلات با انگيزه گسترش اراضي و در ادامه آن ، برداشتن موانع ادوات کشاورزي است . از اين رو، قطع درختان باعث کاهش پوشش گياهي ، جاري شدن آب در سطح زمين و افزايش هدر رفتن خاک در اثر رواناب مي شود.

آتش سوزي نيز به نابودي جنگل ها منجر مي شود. انسان اصلي ترين عامل بروز آتش سوزي در جنگل است . آتش نه تنها باعث کاهش مساحت جنگل مي شود، بلکه روي کرم ها و جمعيت هاي ميکروبي درون خاک نيز تاثير مي گذارد که تنها در يک دوره از دهه گذشته بيش از 500فقره آتش سوزي گزارش شده است که به از بين رفتن بيش از 5هزار هکتار جنگل منجر شد.

امید است با توجه بیشتر مردم و مسئولین بیش از پیش در حفظ و احیاء این نعمت بزرگ الهی کوشا باشیم .

آب و هوا در جنگلها

برخی جنگلها (مثلا جنگلهای همیشه سبز ) چندان تحت تاثیر تغییرات آب و هوایی نیستند . ولی برخی دیگر ( مثلا جنگلهای خزان کننده ) بشدت تحت تاثیر بوده ،کلیه برگهای خود را در هر پاییز از دست می دهند . میزان رویش درختان جنگلی وابسته به فاکتورهای متعددی است که عمدتا شامل نور خورشید ،نوع خاک ، آب ، درجه حرارت و پتانسیل ژنتیکی درختان می باشد .اکثر این فاکتورها و عوامل به طور مستقیم یا غیر مستقیم به آب و هوا مربوط می شود .

در فصل تابستان درجه حرارت هوای درون جنگل معمولا بین 6 تا 8 درجه فارنهایت (3 تا 4 درجه سانتیگراد) پایین تر از درجه حرارت بیرون جنگل است ، لیکن در زمستان درجه حرارت در جنگل خیلی نزدیک به درجه حرارت فضای باز و گاهی چند درجه ای گرمتر است .درجه حرارت خاک در فضای باز در یک روز تابستانی ممکن است به 90 درجه فارنهایت (32 درجه سانتیگراد ) برسد ، در حالی که درجه حرارت خاک در یک توده جنگلی مجاور 20 درجه فارنهایت (11 درجه سانتیگراد) می باشد . در یک جنگل سوزنی برگ در فصل زمستان ، به دلیل تاثیر عایق مانند تاج پوشش و لاشبرگ موجود در کف جنگل خاک جنگلی دیرتر یخ زده و همینطور در بهار نیز زمین دیرتر گرم می شود .

اصول بنیادی اکولوژی جنگل

برگهای درختان با استفاده از انرژی خورشید ، دی اکسید کربن موجود در هوا و آب و مواد معدنی خاک ، مواد چوبی تولید می نماید . همچنین برگهای درختان ، ذرات گرد و غبار هوا را جمع می کنند که این گرد و غبار ها در اثر بارندگی شسته شده و وارد خاک جنگل می گردد و برخی از آنها ممکن است که به هنگام جریان آب به داخل رودخانه ها وارد می گردند که بخشی از آن توسط ارگانیسم ها ، از جمله ماهیان مصرف می گردد . اگر بر حسب اتفاق این ذرات از یک کارخانه صنعتی سمی تولید گردد ، در آن صورت به ماهیان یا اشخاصی که این ماهیان را مصرف می کنند ، آسیب می بینند .

درخت برای زندگی نیاز به آب دارد . وجود آب بستگی به میزان نزولات ، ماهیت خاک و سطح سفره آب دارد (محدوده فوقانی لایه ی زمین که معمولا آب به صورت طبیعی در آن سطح موجود است ) . سفره آب به واسطه میزان نزولات و مصارف سطحی تحت تغییرات متناوب می باشد .

درختان و فرسایش خاک

درختان و درختچه ها و به طور کلی پوشش گیاهی در حفظ و پایداری خاک و افزایش قابلیت نفوذ آنها نقش موثری دارند خاک سطحی قابل استفاده انسان بیش از چند سانتی متر نیست به همین جهت حفظ و نگهداری آن امری حیاتی به شمار می رود . در مناطق خشک فرسایش بادی عامل عمده تخریب خاک ها بوده و در مناطق باد خیز درختان عامل موثری در تثبیت خاک ها به شمار می آیند .

باد شکن های سبز ، حائل و ضربه گیر بوده که متشکل از چند ردیف درخت می باشد . در اطراف اماکن مسکونی و یا باغات به صورت کمربند های سبز طویل کاشته می شوند و بسیاری از صدمات ناشی از باد را تقلیل می دهند .

باد شکن ها با مقاومت در مقابل باد ، پیشروی و حرکت خاک را در سطح زمین متوقف کرده و میدان عمل باد را محدود می کند . ایجاد باد شکن همچنین در حفظ درختان مثمر بارده و محصولات زراعی اثرتعیین کننده دارد همچنین درختان به وسیله تاج پوشش خود مانع از فرسایش قطرات باران می شوند .  

ثروت ها ی طبیعی
ثروت های طبیعی به موادی گفته می شود که به طور طبیعی به وجود آمده یعنی انسان د رپیدایش یا خلقت آنها , دخالتی نداشته است و اگر هر قدر هم د راستخراج و یا بهره برداری از آنها صرفه جویی بشود , سرانجام روزی تمام خواهد شد مانند کلیه ی معادن و ذخایر زیرزمینی.
ثروت های طبیعی خود به سه دسته تقسیم می شوند :
الف) ثروت های طبیعی جامد
 مثل معادن ذغال سنگ, نمک, گچ, آهک و ...
ب) ثروت های طبیعی مایع
مثل نفت که بیشتر به جای معادن به آنها ذخایر گفته می شود زیرا مقدار آنها زیاد و و حجم وسیعی را اشغال کرده است.
ج) ثروت های طبیعی گازی شکل

منابع طبیعی
منابع طبیعی به مواد و موجودات زنده ای اطلاق می گردد که به طور طبیعی به وجود آمده و انسان د رپیدایش یا خلقت آنها هیچگونه دخالتی نداشته است و اگر به طور صحیح از آنها بهره برداری شود ، هیچ وقت تمام ویا غیر قابل استفاده نمی شوند مانند هوا , آب , خاک , جنگل , مرتع , حیات وحش و ماهی ها و ...
منابع طبیعی بر دو دسته اند:
الف) جاندار
ب) غیر جاندار
منابع طبیعی جاندار
منابع طبیعی جاندار بر دو دسته اند: گیاهی و جانوری
- منابع طبیعی گیاهی شامل جنگل و مرتع

- منابع طبیعی حیوانی که شامل دو دسته ی حیوانات می شود :
a) حیوانات آبزی شامل ماهی , میگو و ...

b) حیوانات خاکزی شامل حیات وحش مانند آهو , گورخر و ...
منابع طبیعی غیر جاندار
این منابع شامل آب, خاک و هوا میباشد.( منابع طبیعی اصلی) همانطور که گفته شد اگر به طور صحیح از منابع طبیعی بهره برداری شود هیچ وقت تمام یا غیر قابل استفاده نمی شود .

تخریب منابع طبیعی کشور جدی است !!!

رشد فزآینده واگذاری عرصه های منابع طبیعی ، ضعف دستگاه ها ی مسئول در زمینه اجرا و نظارت ، نارسایی و یا فقدان قوانین مناسب و ناکارآمدی اقدامات جهت پیشگیری و برخورد اصولی با متجاوزان و به طور کلی تخریب و تصرف اراضی منابع طبیعی ، همه و همه دست به دست هم داده تا امروز شاهد نابودی منابع طبیعی کشور باشیم .

امروز به هر طرف که چشم می اندازیم از زمین و هوا گرفته تا رودخانه ، جنگل و دریا همه چیز در حال نابودی است .

منابعی که برای مردمان امروز فقط یک امانت گرانبها است اما دیگر چیزی از آن برای نسل آینده باقی نمانده است .

آنچه مسلم است ، نابودی منابع طبیعی را باید در نبود مدیریت زیست محیطی ، اقتصادی و انسانی و همچنین نبود بستر فرهنگی مناسب جستجو کنیم .

حفظ و حراست بدون تردید یکی از مهمترین عوامل جلوگیری از نابودی و تخریب منابع طبیعی است ، امری که تا کنون از سوی دستگاه های مسئول و به خصوص سازمان جنگل ها و مراتع و آبخیزداری و سازمان حفاظت محیط زیست کم تر مورد توجه قرار گرفته است .

در این صورت حفاظت از منابع طبیعی باید به صورت وظیفه ای ملی وسیعی تلقی شود و همه مردم اعم از مسئول و غیر مسئول به سازمان های زیربط کمک کنند در غیر این صورت مناطق گوناگون کشور کماکان صحنه تاخت و تاز این جریان فاسد خواهد بود و به تدریج شاهد بروز کانون های بحران در حوزه تضییع اراضی ملی خواهیم بود .

به امید روزی که تمام مردم برای حفظ و حراست و همچنین گسترش این منابع ارزشمند کوشا باشند .

ارزش جنگل

جنگل به عنوان یکی از ذخایر حیاتی و ثروت عظیم و خدادای است که با استفاده صحیح و موثر از آن می توان زمینه های رشد و توسعه اقتصادی را به ویژه در صنایع مربوط به کاغذ و چوب فراهم ساخت .

جنگل ها بر خلاف سایر منابع که پس از مدتی بهره برداری به اتمام می رسند چنانچه اگر از روی اصول و ضوابط صحیح مورد استفاده قرار گیرند نه تنها تمام شدنی نیست بلکه به عنوان ثروت دائمی تلقی می شود اما متآسفانه همین مختصر ثروت دائمی و ملی خدادای همیشه به طرق مختلف چون چرای دام ، تخریب و قطع بی رویه چوپانان ، تبدیل اراضی جنگلی به زمین های مزروعی و باغات و در نهایت ساخت و ساز مسکونی مدت هاست که ضربات شدیدی به این کارخانه عظیم اکسیژن وارد گردیده است .

جنگلها به طور کلی در توسعه اقتصادی کشورها دارای سه نقش عمده حفاظتی و زیبایی و بهداشتی و تولید دارند در بیابان نقش حفاظتی می توان گفت که به عنوان نوعی پوشش نباتی در جلوگیری از پدیده های مخرب مفید قلمداد می شود .

سرخدار

سرخدار درختي است هميشه سبز با طول 10 الي 20 متر ارتفاع كه در جنگلهاي شمال از ارتفاع 900 تا 1400 متر از سطح دريا در اشكوب مياني و فوقاني جنگلها رويش دارد. بومي اروپا و شمال آفريقا بوده و در اغلب جنگلهاي شمال ايران از آستارا تا گرگان ديده مي شود. درختي است دو پايه داراي تنه صاف كه تا قطر يك متر نيز رشد مي نمايد.
اين درخت تا حدي سايه پسند و از سوزني برگان فاقد صمغ مي باشد. برگهاي آن باريك و كشيده و گلهاي نر آن مجتمع و خوشه مانند داراي 6 تا 14 پرچم و گلهاي ماده آن منفرد شامل يك براكته منحصر به فرد و پياله مانند كه در ابتدا براكته ها سبز تدريجاً به رنگ قرمز در مي آيند. برگهاي درخت سرخدار سمي بوده و مصرف آن براي دامها بسيار خطر ناك مي باشد. ميوه آن پسته مانند اريل كه به رنگ سرخ و شيرين و خوراكي است. تكثير اين درخت توسط بذر و قلمه امكان پذير است.
در روستاهاي حاشيه درياي خزر اين درخت به نامهاي محلي سرخدار ـ سرخه دار ـ سخدار ـ سوختال ـ سوردار ـ سلوار و حبوا معروف مي باشد.
عمر اين درخت از 1000 تا 2000 سال مي رسد و در دنيا بعنوان گياهان زينتي و همچنين ساخت وسايل تزئيني مورداستفاده قرار مي گيرد. جهت جلوگيري از تخريب ونابودي اين گونه ارزشمند در حال حاضر جزو درختان حفاظت شده است كه قطع آن ممنوع است. حيات و پويايي اين گونه ارزشمند جنگلي نيازمند عزم ملي و مشاركتي همه طبيعت دوستان مي باشد. بيائيم براي حفاظت و حمايت از اين گونه زيباي هميشه سبز جنگلهايمان همه با هم بكوشيم .